EnglishisÍslenska

Member institutions

Search in


ThesisBifröst University>Rit kennara>

Please use this identifier to cite or link to this item: http://hdl.handle.net/1946/10829

Titles
  • is

    "Hið huglæga sjálfstæði þjóðarinnar" : áhrif þjóðernishugmynda á Evrópustefnu íslenskra stjórnvalda

  • Sense of sovereignty : how national sentiments have influenced Iceland's European policy

Published
June 2009
Abstracts
  • is

    Í rannsókninni er spurt hvers vegna Íslendingar kusu að tengjast Evrópusamrunanum í gegnum Evrópska efnahagssvæðið (EES) og Schengen-landamærasamstarfið en ekki með fullri aðild að Evrópusambandinu. Rannsóknin nær fram til maí 2009. Tekið er til skoðunar hvort skýri betur þessa afstöðu íslenskra stjórnmálamanna, efnahagslegir hagsmunir eða hugmyndir um fullveldi þjóðarinnar. Ritgerðinni er skipt í þrjá hluta. Í fyrsta hluta er fjallað um þá kenningarlegu umræðu sem fram hefur farið um tengsl ríkja við Evrópusamrunann, í öðrum hluta eru tengsl Íslands við Evrópusamrunann til skoðunar og í þeim þriðja er orðræða íslenskra stjórnmálamanna um þátttöku í evrópsku samstarfi greind í þremur afmörkuðum umræðulotum: Fyrst í aðdraganga EFTA-aðildar (1970), síðan í aðdraganda EES-aðildar (1994) og að lokum afmarkað tímabil þegar rætt var um hugsanlega inngöngu í ESB (2000 til 2003).
    Innan vébanda frjálslyndrar milliríkjahyggju er því haldið fram að hagsmunir leiðandi atvinnugreina séu ráðandi um tengsl Norðurlandaríkjanna við Evrópusamrunann. Samkvæmt kenningunni eru það hagsmunir í sjávarútvegi sem móta tengsl Íslands við ESB. Sú staðreynd að ekki hafði verið látið reyna á sjávarútvegsmálið í aðildarviðræðum bendir þó til að fleiri breytur geti skipt máli.
    Í rannsókninni er aðferðum síðformgerðarhyggju og mótunarhyggju beitt til að greina hvort hugmyndir Íslendinga um fullveldið og þjóðina móti afstöðu íslenskra stjórnmálamanna til Evrópusamstarfsins og þá hvernig. Í sjálfstæðisbaráttunni á nítjándu öld varð til einörð og að nokkru leyti sérstök þjóðernisstefna þar sem megináhersla var lögð á fullveldi þjóðarinnar sem heildar – fremur en á frelsi einstaklingsins sem hafði verið einn meginþráður evrópskrar frjálslyndisstefnu.
    Í efnahagslegu tilliti hafa íslensk stjórnvöld engu að síður álíka þörf og stjórnvöld annars staðar í Evrópu til að taka þátt í samrunaþróuninni, og kann þetta að skýra veru Íslands í EES. Samningurinn veitir Íslendingum aðild að innri markaði ESB en um leið samþykktu íslensk stjórnvöld að lúta reglum ESB í samstarfinu – og þar með afmarkað framsal ákvarðanatöku og ríkisvalds. Þessi togstreita, á milli efnahagslegra hagsmuna og hugmynda um fullveldi íslensku þjóðarinnar, hefur síðan framkallað eins konar rof á milli orðræðunnar um hina frjálsu og fullvalda íslensku þjóð og þess raunveruleika sem blasir við í samstarfinu.
    Meginniðurstaða rannsóknarinnar er sú að arfleið sjálfstæðisbaráttunnar hafi haft mótandi áhrif á orðræðu íslenskra stjórnmálamanna í Evrópumálum. Sérstök áhersla á fullveldi þjóðarinnar hefur frá því á 19. öld verið einn helsti grundvöllur íslenskra stjórnmála. Af þeim sökum fellur þátttaka í yfirþjóðlegum stofnunum Evrópusambandsins illa að ríkjandi orðræðu þar sem megináhersla er lögð á vernd fullveldisins og eilífa sjálfstæðisbaráttu íslensku þjóðarinnar.

  • The research asks why Iceland has – until May 2009 - chosen to participate in the European project through the EEA and Schengen agreements but not with full membership in the EU. It analyses whether ideas on Iceland’s sovereignty or economic interests can better explain the approach Icelandic politicians have taken towards European integration. The book is divided in three parts. Part I analyses theoretical discussions on states’ relations with the European integration process. Part II deals with Iceland’s current participation in the European project. Part III analyses the discourse Icelandic parliamentarians have used in three rounds of discussions on Europe, first in the EFTA-debate (1970), then leading up to the establishment of the EEA (1994) and finally, an debate in the parliament on possible EU-membership (2000-2003).
    Within liberal intergovernmentalist theories it is claimed that the interests of the leading sector in each nation’s economy can best explain the different approaches the Nordic states have chosen in the European integration process. According to these theories, economic interests of the fisheries sector dictate Iceland’s relationship with the EU. However, the fact that the fisheries issue has not been put to the test in accession negotiations indicates that other factors might also be of importance.
    Based on a post-structural and constructivist approach, this research therefore analyses if and how ideas on the Icelandic nation and its sovereignty affects the stance Icelandic politicians have taken towards the European project. Icelanders’ struggle for independence in the 19th century created a special kind of nationalism which gives prominence to the sovereignty of the nation as a whole, rather than individual freedom which was one of the main trends of the Enlightenment.
    Economically, however, Iceland feels the same need as other European states to participate in European co-operation, which can explain its membership in the EEA. The agreement brings Iceland into the European single market, but at a cost: Iceland has agreed to adopt the EU’s regulations within the boundaries of the agreement, and thus a transfer of decision making and domestic governmental power to the EU. This dilemma, between economic interests on the one hand and ideas on the sovereignty of the Icelandic nation on the other, has created a kind of a rift between the emphasis on the free and sovereign nation and the reality Iceland is faced with in the co-operation.
    The main finding of the research is that the inheritance of the independent struggle still directs the discourse Icelandic politicians’ use in the debate on Europe. A strong emphasis on sovereignty has become the foundation on which Icelandic politics rests. Participation in EU’s supra-national institutions falls, in a way, outside the framework of Icelandic political discourse, which highlights Iceland’s sovereignty and stresses an everlasting independent struggle. (English summary follows by the end of the book)

Issued Date
14/02/2012


Artifacts
Name[Sortable]Size[Sortable]Visibility[Sortable]Description[Sortable]Format
Phd_eirikur_endanl... .pdf2.39MBOpen Complete Text PDF View/Open