https://hdl.handle.net/1946/2059 Fri, 24 Apr 2026 19:32:33 GMT 2026-04-24T19:32:33Z https://hdl.handle.net/1946/52534 Titill: „Ég var góður pabbi og er góður pabbi.“ Höfundur: Árni Sveinsson 1980- Útdráttur: Markmið þessarar rannsóknar er að skoða upplifun, sýn og viðhorf karlkyns dómþola sem eru að ljúka afplánun og standa frammi fyrir því að takast á við foreldrahlutverk sitt að nýju. Alþjóðlegar rannsóknir benda til þess að fjöldi foreldra í fangelsum fari vaxandi í hinum vestræna heimi, en þekking á stöðu þessa hóps hér á landi er takmörkuð. Skortur er á opinberum tölfræðilegum gögnum um hversu mörg börn fangar á Íslandi eiga og hvernig tengslum þeirra við börn sín er háttað eftir afplánun. Rannsóknin byggist á eigindlegum viðtölum við einstaklinga, sem eru að ljúka afplánun eða hafa nýlokið henni, með það að markmiði að varpa ljósi á upplifun þeirra af foreldrahlutverkinu og þær áskoranir sem fylgja endurkomu í samfélagið. Niðurstöðurnar benda til þess að endurkoma í foreldrahlutverkið sé flókið ferli sem einkennist bæði af tilhlökkun og kvíða. Dómþolar standa frammi fyrir margvíslegum áskorunum, þar á meðal stimplun, fordómum, óvissu á vinnumarkaði og erfiðleikum við að tengjast aftur börnum sínum eftir afplánun. Einn mikilvægasti þátturinn í farsælli aðlögun að samfélaginu eftir afplánun er viðhald og uppbygging fjölskyldutengsla. Niðurstöður rannsóknarinnar benda jafnframt til þess að skortur sé á markvissum stuðningi við foreldrahlutverk dómþola, bæði á meðan á afplánun stendur og eftir að henni lýkur. Slíkur stuðningur gæti haft jákvæð áhrif á tengsl foreldra og barna og stuðlað að betri félagslegri aðlögun. Í þessari rannsókn verður áhersla lögð á að svara eftirfarandi rannsóknarspurningu: Getur viðeigandi stuðningur varðandi foreldrahlutverkið komið að gagni á meðan á afplánun stendur og eftir afplánun? Fræðilegur bakgrunnur rannsóknarinnar byggist á stöðu þekkingar á viðfangsefninu og stimplunarkenningu, sem varpar ljósi á hvernig samfélagsleg viðbrögð geta haft áhrif á sjálfsmynd og lífsskilyrði einstaklinga eftir afplánun. Lykilorð: Félagsleg staða fanga, stuðningur við fanga, feður, foreldrahlutverk Fri, 24 Apr 2026 15:58:29 GMT https://hdl.handle.net/1946/52534 2026-04-24T15:58:29Z https://hdl.handle.net/1946/52531 Titill: Undir smásjá samfélagsins - Sjálfsmynd og seigla Höfundur: Inga Lind Bjarnadóttir 1994- Útdráttur: Lokaverkefni þetta samanstendur af fræðilegri greinargerð og afurð í formi fræðslu- og styrkingarnámskeiðs fyrir ungar mæður í minni samfélögum. Markmið verkefnisins er að skoða hvernig tómstundir og félagsleg þátttaka styðja við líðan, sjálfsmynd og félagsleg tengsl ungra mæðra og hvaða hlutverki þær gegna sem verndandi þættir í daglegu lífi þeirra. Í greinargerðinni er námskeiðið sett í fræðilegt samhengi. Þar er meðal annars fjallað um stöðu ungra mæðra með sérstakri hliðsjón af félagslegum aðstæðum, þar á meðal áhrifum félagslegra tengsla, stimplunar og slúðurmenningar í minni samfélögum. Þá er einnig skoðað hvernig skortur á tíma, félagslegum stuðningi og svigrúmi til sjálfsumhyggju getur haft áhrif á þátttöku og líðan. Afurð verkefnisins er námskeiðið Undir smásjá samfélagsins – ungar mæður, sjálfsmynd og seigla. Það er átta skipta fræðslu- og styrkingarnámskeið fyrir 10–12 þátttakendur. Námskeiðið byggir á áfallamiðaðri nálgun þar sem lögð er áhersla á öryggi, val, mörk og trúnað. Uppbygging þess felur í sér stutta fræðslu, hópumræður, tómstundamiðuð verkefni og valfrjáls heimaverkefni sem miða að litlum og raunhæfum skrefum. Verkefnið er framlag til þekkingar á mikilvægi tómstunda og félagslegrar þátttöku í lífi ungra mæðra og hvernig hagnýt úrræði geta stutt við valdeflingu, aukna þátttöku og bætt líðan í daglegu lífi. Fri, 24 Apr 2026 13:33:04 GMT https://hdl.handle.net/1946/52531 2026-04-24T13:33:04Z https://hdl.handle.net/1946/52529 Titill: Markaðshugsun og háskólanám. Áhrif arðsemishugsunar í íslenskri umræðu um háskólamenntun; Market Logic and University Education. The Influence of Economic Rationality in Icelandic Discourse on Higher Learning Höfundur: Svanlaug Halla Baldursdóttir 2004- Útdráttur: Ritgerðin fjallar um hvernig markaðshugsun birtist í íslenskri orðræðu um háskólamenntun og hvaða samfélagslegu gildi geta vikið þegar menntun er réttlætt út frá arðsemi. Viðfangsefnið er vaxandi áhersla á efnahagslegt gildi menntunar og hvaða áhrif hún hefur á skilning á hlutverki háskóla. Beitt er kenningum um mannauð og markaðsvæðingu menntunar á íslenskar aðstæður. Sérstaklega er horft til Íslands sem áhugaverðs tilviks, þar sem hátt hlutfall háskólamenntaðra og lítill tekjuójöfnuður fara saman við tiltölulega lága einkaarðsemi háskólamenntunar samanborið við önnur lönd. Notast er við umræður á Alþingi um háskólamál, stefnumótunarskjöl frá ráðuneytum og gögn um arðsemi háskólamenntunar úr alþjóðlegum samanburði. Niðurstöður benda til þess að í íslensku samhengi sé háskólamenntun að verulegu leyti réttlætt út frá efnahagslegum þáttum, einkum þörfum atvinnumarkaðar, framleiðni einstaklinga og samkeppnishæfni ríkisins. Þessar áherslur virðast koma á kostnað annarra gilda menntunar, svo sem gagnrýninnar hugsunar og menningarlegs hlutverks hennar, sem fá minna vægi þar sem erfiðara er að mæla þau. Ritgerðin sýnir jafnframt að breytingar á fjármögnunarkerfi háskóla geta haft áhrif á forgangsröðun innan þeirra. Niðurstöðurnar benda til þess að markaðshugsun móti hvaða gildi teljast mikilvæg í umræðu og stefnumótun um háskólamenntun, með mögulegum afleiðingum fyrir breiðara samfélagslegt hlutverk háskóla.; This thesis examines how market-oriented thinking is reflected in Icelandic discourse on higher education and which societal values may be marginalized when education is justified in terms of economic returns. The analysis is based on theoretical perspectives on human capital and the marketization of education. Iceland is treated as an interesting case due to its high levels of educational attainment and low income inequality, combined with relatively low private returns to higher education compared to other countries. The analysis draws on parliamentary debates on higher education, policy documents from government ministries, and comparative data on the economic returns to higher education. The findings indicate that, in the Icelandic context, higher education is largely justified in economic terms, particularly in relation to labor market demands, individual productivity, and national competitiveness. These priorities appear to come at the expense of other values of education, such as critical thinking and its cultural role. Such values receive less attention because they are more difficult to measure, whereas a market-oriented framework emphasizes measurable outcomes. The thesis also shows that changes in higher education funding systems can influence institutional priorities. The findings suggest that market-oriented thinking shapes which values are considered important in discourse and policy-making on higher education, with potential consequences for its broader societal role. Fri, 24 Apr 2026 09:35:01 GMT https://hdl.handle.net/1946/52529 2026-04-24T09:35:01Z https://hdl.handle.net/1946/52527 Titill: Frá eylandi til samfélags. Starfsumhverfi náms- og starfsráðgjafa í ljósi farsældarlaga Höfundur: Bylgja Finnsdóttir 1988- Útdráttur: Unnið hefur verið að því að innleiða ný lög um samþætta þjónustu í þágu farsældar barna frá árinu 2022. Ekki hafa verið gerðar rannsóknir á náms- og starfsráðgjöf í tengslum við tilkomu farsældarlaganna og hvernig þau koma við störf náms- og starfsráðgjafa. Í rannsókn mennta- og menningarmálaráðuneytis um náms- og starfsráðgjöf í grunnskólum á Íslandi kemur fram að mikill skortur er á náms- og starfsráðgjöfum utan höfuðborgarsvæðisins. Það er því tilefni til að rannsaka hvernig lög um samþætta þjónustu í þágu farsældar barna koma við störf náms- og starfsráðgjafa á landsbyggðinni. Markmið með þessari rannsókn er að fá innsýn í störf náms- og starfsráðgjafa í grunn- og framhaldsskólum á landsbyggðinni með tilkomu laga um farsæld barna. Hvaða áhrif þeir telja að lög um samþætta þjónustu í þágu farsældar barna hafi haft á störf þeirra og hvaða væntingar þeir hafa til laganna ásamt vægi stefnumótunar í störfum þeirra. Rannsóknin byggir á eigindlegum viðtölum sem tekin voru við sjö starfandi náms- og starfsráðgjafa í grunn- og framhaldsskólum. Meginniðurstöður rannsóknarinnar benda til að ýmsar breytingar hafi átt sér stað á störfum náms- og starfsráðgjafa með tilkomu farsældarlaganna. Þeir upplifa að mestu jákvæðar breytingar á störfum sínum, eins og meiri samvinnu fagaðila og samfellu í þeim málum sem þeir koma að. Einnig má sjá í niðurstöðum rannsóknarinnar vísbendingar um að á landsbyggðinni upplifi náms- og starfsráðgjafar í grunn- og framhaldsskólum meiri áskoranir þegar kemur að því að starfa eftir lögum um farsæld barna. Skortur er á úrræðum fyrir náms- og starfsráðgjafa og skjólstæðinga þeirra sem þurfa að sækja þjónustu um langan veg, sem ekki er til staðar í sveitarfélaginu. Mikil aukning hefur verið á persónulegri ráðgjöf síðustu ár og vægi stefnumótunar er lítið í störfum náms- og starfsráðgjafa. Niðurstöður benda til þess að mikilvægt er að unnið sé að samræmdri stefnu í náms- og starfsráðgjöf með auknum stuðningsúrræðum á landsbyggðinni. Slík stefna tryggir meiri virkni og þátttöku náms- og starfsráðgjafa í samræmdri þjónustu sem styður við farsæld barna og jafnan rétt. Fri, 24 Apr 2026 09:20:32 GMT https://hdl.handle.net/1946/52527 2026-04-24T09:20:32Z