is Íslenska en English

Lokaverkefni (Meistara) Háskóli Íslands > Hugvísindasvið > Meistaraprófsritgerðir - Hugvísindasvið >

Vinsamlegast notið þetta auðkenni þegar þið vitnið til verksins eða tengið í það: http://hdl.handle.net/1946/16377

Titill: 
  • Titill er á ensku Agency and Free Will in the Icelandic Sagas
  • Sjálfræði og frjáls vilji í fornsögum
Námsstig: 
  • Meistara
Leiðbeinandi: 
Útdráttur: 
  • Útdráttur er á ensku

    Much has been written about the conversion to Christianity as it took place in medieval Iceland and the way it is presented in the Icelandic sagas. Likewise, the topics of the conception of fate in Old Norse-Icelandic literature and the social structure which locked people into particular roles in medieval Iceland have been well documented. This thesis brings all three of these strands—religious attitudes toward free will, conceptions of fate, and social structures—together in order to gain a better understanding of how human agency is fostered or constrained in case studies from three different sagas. Thus this study first considers the passages most relevant to teachings on free will found in the Íslensk Hómilíubók in order to establish what types of religious ideas about free will were likely to have been in common enough circulation to affect the way saga authors portrayed free will in their works. It then turns to a brief survey of the secondary literature in order to understand the basic social principles that are illustrated in the sagas and the fatalistic tradition which also informed the sagas. From there, the thesis turns to particular case studies from three of the sagas in order to determine how these varying forces affected the saga authors’ portrayal of human agency and free will. The first example considered is Laxdæla saga, with a focus on the build-up and confrontation between the characters Bolli and Kjartan; this episode reveals how characters could have their agency severely curtailed just by social pressures with very little reference to religious teaching. The next case study, Njáls saga, offers a mix of ideas about agency. Njáls saga characters are somewhat affected by fate and religious concerns, but again are ultimately constrained largely by social pressure in the most prominent episodes. The final case study draws on Hrafns saga Sveinbjarnarsonar, which offers an understanding of agency that is much more steeped in religious teaching than the other examples. In this saga, the author uses fatalistic portents and social pressure on the main character to emphasis a Christian understanding of free will.
    The thesis ultimately finds that although belief in fate and religious teachings about free will certainly have some impact on how agency is portrayed in the sagas, particularly in the more didactic and overtly pious Hrafns saga Sveinbjarnarsonar, the examples drawn from Njáls saga and Laxdæla saga show that the social pressures placed on characters have a startlingly constraining effect on their agency, forcing them to both make decisions they would rather not face and seriously limiting the number of options open to them in those decisions. I argue that these sagas show an understanding of human will and agency which is informed by Christian teaching and thinking but which also acknowledges a messy social reality that can impinge on characters’ agency. This nuanced view of free will and human agency raises the possibility that the authors purposely intended to offer theological or moral instruction on free will to their audience.

  • Margt hefur verið ritað um kristnitökuna á Íslandi og hvernig henni er lýst í fornsögunum. Sömuleiðis hefur forlagatrú í norrænum miðaldabókmenntum verið könnuð ítarlega ásamt því hvernig félagsgerðin bindur fólk við ákveðin hlutverk. Í ritgerðinni er þessum þremur þáttum—trúarlegum viðhorfum til frelsi viljans, hugmyndum um forlög og félagslegum formgerðum—fléttað saman til að öðlast betri skilning á því hvernig sjálfræði birtist í þremur fornsögum. Í fyrstu er sjónum beint að Íslensku hómilíubókinni og því sem þar stendur um frelsi viljans, til að glöggva sig á því hvaða hugmyndir um frjálsan vilja voru líklegar til að hafa haft áhrif á þá mynd sem dregin er upp af sjálfræði í fornsögunum. Þá er gefið stutt yfirlit um rannsóknasöguna til að skilja meginreglur samfélagsins sem sögurnar birta, auk hugmynda um forlög sem einnig móta sögurnar. Að þessu loknu er sjónum beint að einstökum dæmum úr þremur fornsögum til að skilgreina hvernig þessir mismunandi kraftar höfðu áhrif á þá mynd sem söguhöfundarnir drógu upp af sjálfræði og frelsi viljans. Fyrst er litið til Laxdæla sögu, sérstaklega á átök Bolla og Kjartans. Sú atburðarás sýnir hvernig svigrúm persóna til sjálfræðis takmarkast af félagslegum þrýstingi án þess að mikið sé vísað til trúarsetninga. Persónur Njáls sögu eru bæði undir áhrifum forlaga og trúarhugmynda en láta að lokum undan félagslegum þrýstingi. Loks er litið til Hrafns sögu Sveinbjarnarsonar sem sýnir skilning á sjálfræði sem stendur fastari fótum í kennisetningum trúarinnar en hinar sögurnar. Hér notar höfundur fyrirboða forlagatrúarinnar og félagslegan þrýsting sem aðalpersónan verður fyrir til að draga fram kristilegan skilning á frelsi viljans.
    Niðurstaða ritgerðarinnar er sú að forlagatrú og kristnar hugmyndir um frjálsan vilja höfðu nokkur áhrif á mynd sagnanna af mannlegu sjálfræði, sérstaklega í Hrafns sögu sem boðar opinskátt kristilegan skilning. Eigi að síður sýna dæmin úr Laxdæla sögu og Njáls sögu hvað félagslegur þrýstingur sem persónurnar verða fyrir setur sjálfræði þeirra furðulega miklar skorður, því þær neyðast til að taka ákvarðanir sem þær síður vildu taka. Því er haldið fram í ritgerðinni að þessar sögur beri vott um skilning á mannlegum vilja og sjálfræði sem mótast af kristinni hugsun og kenningu, en einnig á því að félagslegur veruleiki er óræður og getur haft áhrif á sjálfræði persónanna. Viðhorfin til frelsi viljans og sjálfræðis eru því blendin. Það opnar fyrir möguleika á því að höfundarnir hafi ætlað sér að leiðbeina viðtakendum sagnanna í trúarlegu eða siðferðislegu tilliti.

Samþykkt: 
  • 5.9.2013
URI: 
  • http://hdl.handle.net/1946/16377


Skrár
Skráarnafn Stærð AðgangurLýsingSkráartegund 
Mayus2_MIS_thesis_2013.pdf443.03 kBOpinnHeildartextiPDFSkoða/Opna