is Íslenska en English

Lokaverkefni (Meistara) Háskóli Íslands > Félagsvísindasvið > Meistaraprófsritgerðir - Félagsvísindasvið >

Vinsamlegast notið þetta auðkenni þegar þið vitnið til verksins eða tengið í það: http://hdl.handle.net/1946/26499

Titill: 
  • Sérleyfislöggjöf: Greining á sérleyfislöggjöf í Bandaríkjunum og Evrópu og mat á því hvort slíka löggjöf þurfi á Íslandi
Námsstig: 
  • Meistara
Leiðbeinandi: 
Útdráttur: 
  • Viðskiptasérleyfi, (e. franchise), er tegund af viðskiptasambandi sem hefur átt miklu fylgi að fagna í gegnum tíðina. Viðskiptasérleyfa varð fyrst vart um miðja 19. öld og hefur sérleyfisrekstur, síðan þá, dreift sér og hans má nú sjá merki í nær öllum atvinnugreinum. Vinsældir viðskiptasérleyfa fara síst dvínandi og má rekja það til ýmissa ástæðna sem síðar verða tíundaðar. Veiting viðskiptasérleyfa byggist á samstarfi sem felst í því að sérleyfisgjafi (e. franchisor) heimilar sérleyfistaka (e. franchisee) að reka fyrirtæki á grundvelli viðskiptahugmyndar sérleyfisgjafa, samkvæmt hans forskrift og undir hans vörumerki. Sérleyfistakinn greiðir síðan ákveðna þóknun til sérleyfisgjafa. Það er mikilvægt að huga að því að sérleyfissamstarf er, líkt og felst í sjálfu hugtakinu, samstarf. Það byggir ekki á einhliða ráðstöfun þrátt fyrir að stórar fyrirtækjakeðjur sem veita sérleyfi tíðki að útbúa langa, ítarlega og staðlaða samninga sem virðist nær ómögulegt að fá breytt.
    Það má spyrja sig hvort það sé verkefni fyrir löggjafarvaldið að vernda hagsmuni sérleyfistaka í slíkri stöðu. Jafnframt getur sú staða komið upp að sérleyfisgjafar og/eða sérleyfistakar greini ekki rétt frá við kaup á sérleyfum og það getur haft neikvæðar afleiðingar fyrir orðspor og viðskiptavild sérleyfisins en það kann einnig að vera tilefni til þess að löggjafarvaldið bregðist við.
    Sérleyfissamstarf getur því svo sannarlega notið góðs af öruggu og sterku regluverki sem verndar hagsmuni beggja aðila viðskiptasambandsins. Í ljósi þeirra vinsælda sem viðskiptasérleyfi hafa notið á síðustu öld, og njóta raunar enn, mætti ætla að löggjafinn hefði séð ástæðu til að regluvæða sérleyfisrekstur og setja skýrar leikreglur fyrir aðila markaðarins.. En þrátt fyrir að sérleyfisrekstur hafi dreift sér með miklum hraða um allan heim er ekki hægt að segja sömu sögu um sérleyfislöggjöf.
    Bandaríkin eru þar vissulega undantekning, en þar hefur tekist, með löggjöf um sérleyfi, að stuðla bæði að aukinni þróun og vexti innan geirans sem og að vernda hagsmuni sérleyfisgjafa og sérleyfistaka, bæði á sviði alríkisréttar og fylkjaréttar. Vissulega má þó deila um hvort hafi komið á undan, eggið eða hænan í því samhengi þ.e. velgengni sérleyfisfyrirtækja þar í landi eða sérleyfislöggjöfin. Engu að síður er ljóst að Bandaríkin eru og hafa verið í fararbroddi í sérleyfisrekstri. Á meðan er staðan í Evrópu sú að Evrópusambandið (ESB) hefur ekki samræmt löggjöf aðildarríkjanna á sviði viðskiptasérleyfa og einungis átta ríki innan sambandsins hafa sett sér slíka löggjöf. Á Íslandi er engin sérhæfð löggjöf í gildi um þau sérleyfisfyrirtæki sem opna starfsemi sína hérlendis á ári hverju. Því gilda um samskipti sérleyfisgjafa og sérleyfistaka, sérleyfissamningurinn og önnur lögskipti þeirra, almennar reglur samninga- og kröfuréttar, félagaréttar en jafnframt getur reynt á beitingu lagavalsákvæða í alþjóðlegum sérleyfissamningum.
    Það er tilgangur og markmið þessarar ritgerðar að gera grein fyrir réttarkerfinu í Bandaríkjunum og Evrópu, og þá helst innan ESB, hvað varðar sérleyfislöggjöf. Jafnframt verður réttarstaðan skoðuð lítillega í þeim ríkjum Evrópu sem hafa sett sér sérhæfða sérleyfislöggjöf. Einnig verður sérstakur kafli tileinkaður íslenskum rétti og leitað svara við þeirri spurningu hvort þörf sé fyrir sérstaka sérleyfislöggjöf hérlendis, sérstaklega í ljósi þess hversu algengt það er í dag að erlendar fyrirtækjakeðjur séu að opna starfsemi hér á landi undir merkjum viðskiptasérleyfa. Viðfangsefni þessarar ritgerðar er því samanburðarrannsókn á regluverkinu sem gildir um sérleyfi og jafnframt mat á því hvort slíka löggjöf þurfi á Íslandi. Því mætti segja að ritgerðin fjalli almennt um gildandi lög (l. lex lata) en hugmyndir eru hafðar uppi um æskilegan rétt (l. lex ferenda).
    Sundurliðun ritgerðarinnar er á þá leið að ritgerðin mun hefjast á almennri umfjöllun um viðskiptasérleyfi í öðrum kafla. Þar verður farið yfir sögu og þróun slíkra sérleyfa, þau skilgreind, helstu þættir þeirra skýrðir, fjallað um helstu kosti og galla o.fl. Í þriðja kaflanum hefst umfjöllunin um sérleyfislöggjöf, en þar er gerð grein fyrir löggjöfinni í Bandaríkjunum og þá helst með hliðsjón af alríkisréttinum. Í fjórða kafla verður haldið til Evrópu og farið yfir þær reglur sem gilda innan ESB og Evrópska efnahagssvæðisins (EES-svæðið) í heild en einnig verður vikið að réttarkerfum einstakra ríkja innan Evrópu, eftir því sem tilefni er til. Ástæðurnar fyrir því að fjalla jafn ítarlega um rétt Bandaríkjanna og síðan Evrópu, líkt og raun ber vitni, eru þær að viðskiptasérleyfið varð fyrst til í Bandaríkjunum, þar eru langflest sérleyfisfyrirtæki starfandi og sérleyfislöggjöfin með þeim elstu og þróuðustu.
    Þótt staðan sé ekki sú sama innan ESB er ljóst að þær reglur sem Ísland kynni að taka upp um viðskiptasérleyfi myndu væntanlega að mestu leyti lúta því regluverki sem þar er til staðar. Eins myndi Ísland þurfa að innleiða sérleyfisreglur sem ESB kynni að setja í sinn landsrétt vegna

Samþykkt: 
  • 5.1.2017
URI: 
  • http://hdl.handle.net/1946/26499


Skrár
Skráarnafn Stærð AðgangurLýsingSkráartegund 
Sigvaldi Fannar Jónsson.pdf942.84 kBLokaður til...01.01.2030HeildartextiPDF
Yfirlysing.jpg26.22 kBLokaðurJPG