Fæða urriða (Salmo trutta) í Veiðivötnum

Abstract

Veiðivötn eru vatnaklasi á hálendi Íslands sem eru þekkt fyrir gjöfula urriðastofna. Urriðinn (Salmo trutta) sem finnst í Veiðivötnum er ólíkur þeim sem finnast annar staðar á landinu, og er afbrigðið stórvaxið og síðkynþroska. Rannsóknir á urriða í Veiðivötnum hafa farið fram í júlí eða ágúst árlega frá árinu 1985. Í þessum rannsóknum var meðal annars fæða urriða greind. Í þessu verkefni var fæða urriða greind frá júní til september, til að athuga hvort að fæða þeirra væri breytileg yfir sumarið. Greind var fæða í mögum sem aflað var í júní 2010, og einnig í mögum sem safnað var í júlí, ágúst og september 2023, úr tveimur vötnum. Innihald maga var greint á rannsóknarstofu og flokkað niður í dýrahópa. Fæða urriða var bæði metin í fjölda einstaklinga innan hvers dýrahóps og rúmmál hvers dýrahóps af fæðu urriðans. Fylli maga var skilgreind á skalanum 0-5 þar sem 0 er tómur magi og 5 er fullur magi. Fæðuframboð virðist vera mismunandi milli vatna, í Litlasjó samanstóð fæðan aðallega af vatnabobba (Radix balthica) og hornsílum (Gasterosteus aculeatus) en í Stóra-Fossvatni af vatnabobba og (var vatnabobbi stærsi hluti fæðunnar, þar á eftir voru rykmýlirfur, rykmýpúpur og efjuskel. Það var nokkur munur á fylli milli mánaða í vötnunum, hún var töluvert meiri í Litlasjó en í Stóra-Fossvatni. Fylli var hæst í júní 2010, en út frá gögnum tekin 2023 lítur út fyrir að fylli sé mikil framan af sumri en lækki svo í september. Það þyrfti þó stærra gagnasett yfir fleiri ár til að sannreyna það. Vatnabobbi var algengasta aðalfæða í báðum vötnum alla mánuðina. Fæða var nokkuð breytileg milli vatnanna í báðum vötnum. Í Litlasjó var vatnabobbi mun algengari sem aðalfæða í júlí (~86%) heldur en aðra mánuði (~60%), hornsíli og svif hækkuðu í tíðni í ágúst og september og tíðni skordýra sem aðalfæðu minnkaði úr ~33% í júní í 0% í ágúst og september. Í Stóra-Fossvatni lækkaði tíðni vatnabobba sem aðalfæðu úr 91% í júní niður í 46% í ágúst, og tíðni skordýra sem aðalfæðu jókst úr 0% í júní í 50% í ágúst. Í Litlasjó greindust eingöngu fjórir fæðuhópar sem aðalfæða, en sex aðalfæðuhópar greindust í Stóra-Fossvatni. Ekki fannst samband milli lengdar fiskanna og fylli. Niðurstöður línulegra aðhvarfsgreininga benda til að lengd gæti spilað einhvern þátt í fylli en það þyrfti að athuga betur. Það lítur því ekki út fyrir að smærri fiskar eigi erfiðara með fæðunám í Litlasjó og Stóra-Fossvatni. Aðalfæða hornsíla var mjög sambærileg aðalfæðu urriða. Vatnabobbi var ríkjandi aðalfæða líkt og hjá urriðunum, og einu fæðuhóparnir sem greindust í hornsílum en ekki urriðum í Litlasjó voru vatnaflær (Cladocera) og rykmýlirfur (Chironomidae). Það að rykmýlirfur voru aðalfæða hornsíla en ekki urriða í ágúst 2023 gæti bent á að urriðar nýta ekki alla þær fæðugerðir sem stendur þeim til boða. Þekking á fæðu urriða í Veiðivötnum er gagnleg á marga vegu. Ef breytingar verða á fæðunámi urriða gæti það verið merki um of sterka ásókn bleikju (Salvelinus alpinus) á urriða í Veiðivötnum, en bleikja hefur verið að aukast í nokkrum af vötnunum síðan upp úr 1970. Einnig gæti sú þekking nýst í öðrum hálendisvötnum. Frekari þekking á fæðunámi urriða milli ára gæti einnig hjálpað til við að sjá samspil fæðu og ástand urriðastofnanna.

Veiðivötn are a group of lakes on the highlands of Iceland which are known for fishing of trout. The trout in Veiðivötn is a geneticallstinct from the trout that can be found elsewhere in Iceland, therefore it is important to keep monitoring and researching the trout in Veiðivötn. Monitoring of trout in Veiðivötn started in 1985, and hase been done every year since then in either july or august. Feeding preferences and size variation are some of the key factors in these studies. In this project the food choices was examined from June-September to see if the food items of the trout changed over the summer months. Stomachs from June 2010 were acquired from storage and additional stomachs were sampled from July, August and September 2023 from two lakes. The content of the stomach was examined in a laboratory and sorted into animal groups. The trout‘s food items were both evalutaed into number of individuals within each animal group and volume of each animal group within the trout‘s food items. Fullness was estimated on the scale 0-5 where 0 is an empty stomach and 5 is a full stomach. Food supply seems to differ between the lakes, in Litlisjór the food consisted mainly of Radix balthica and sticklebacks (Gasterosteus aculeatus) but in Stóra-Fossvatn of R. balthica and insects. There was quite some difference in stomach fullness between months in the lakes, bit more in Litlisjór than in Stóra-Fossvatn. Fullness was highest in june 2010, but from the samples from 2023 it seems that fullness is high during the summer but decreases in september. However, a bigger sample size over more years would be needed to test that better. The snail R. balthica was most commonly the main food item in both lakes during all the months. In Litlisjór were only four food groups which classified as main food item, but six food groups in Stóra-Fossvatn. No correlation could be found between length and fullness. Results of linear regression analysis suggest that length could play a part in fullness, but that needs to be examined better. Therefore, it doesn‘t look like smaller trouts have a harder time foraging than bigger fish in Litlisjór and Stóra-Fossvatn. The main food of sticklebacks was rather similar to the main food of trout. R. balthica also represented the main food item in sticklebacks. The only food items that were found in sticklebacks but not in trout were Cladocera and Chironmidae larvae. The fact that Chironmidae larvae were main food items in some sticklebacks but not in any trout in August 2023 could suggest that trout is not eating all of the food that is available to them. Increased knowledge on brown trout‘s feeding habits has many benefits. If the trout‘s feeding habits are changing over the years it could be a sign that Arctic char (Salvelinus alpinus) is outcompeting the trout, but arctic char has been increasing in the lakes since around 1970. That knowledge could also be beneficial in studying other lakes on the highlands. Further knowledge on trout‘s feeding habits between years could also help finding interaction between food and the status of the trout population.