Lyfjanotkun flugþjóna : hvaða reglur gilda um notkun á geðvirkum efnum samkvæmt læknisráði til meðhöndlunar á ADHD meðal flugþjóna í almenningsflugi innan Evrópu?

Abstract

Germanwings slysið varð þann 24. mars 2015, þegar aðstoðarflugmaður sem hafði átt við geðrænan vanda að stríða, læsti flugmann út úr flugstjórnarklefanum og stýrði flugvélinni á fjall með þeim afleiðingum að allir innanborðs létust. Hafði slysið þau áhrif að ýmsar reglur voru hertar innan Evrópu í tengslum við flug og starfsmenn í og við loftför. Ein af þeim reglugerðum sem sett var sem viðbrögð við fyrrgreindu slysi, var setning reglugerðar (ESB) 2018/1042 um breytingu á reglugerð (ESB) 965/2012 sem kvað meðal annars á um reglubundna og handahófskennda skimun fyrir geðvirkum efnum hjá flugáhöfnum og hertu eftirliti á sálrænu mati flugáhafna. Eftir setningu og innleiðingu á fyrrgreindri reglugerð á Íslandi fór að bera á umræðu í samfélaginu um að flugþjónum sem tækju inn ADHD lyf væri meinað að starfa um borð í flugvélum. Ríkti mikil óvissa meðal almennings hvaða þýðingu reglugerðin hafði og sérstaklega hvaða áhrif hún hafði á störf flugáhafna. Markmið þessarar ritgerðar er að gera grein fyrir þeim lögum og reglum sem gilda um notkun ADHD lyfja sem falla undir flokk geðvirkra efna meðal öryggis- og þjónustuliða (flugþjóna) innan ESB og EES. Var í því skyni rannsökuð löggjöf á Íslandi til samanburðar við ESB reglugerðir sem teknar hafa verið upp í EES-samninginn. Mikilvægt er að löggjöf sé skýr og orki ekki tvímælis. Reyndin er þó sú að þau ákvæði sem gilda um lyfjanotkun flugáhafnarmeðlima eru mjög opin bjóða upp á ansi víðtæka túlkun. Er því bæði nauðsynlegt og mikilvægt að úrbætur verði gerðar. Þar sem um ESB löggjöf er að ræða verður því að ná fram breytingum á þeim vettvangi svo hægt sé að gera breytingar á Íslandi.

The Germanwings crash occurred on March 24, 2015, when a co-pilot who was mentally unstable, locked a pilot out of the cockpit and steered the plane into a mountain, killing all on board. The accident had various effects, it led to stricter rules and regulations for flights, aircrews and ground crews across Europe. One of the regulations that was enacted in response to the aforementioned accident was the enactment of Regulation (EU) 2018/1042 amending Regulation (EU) 965/2012, which stipulated, among other things, regular and random screening for psychoactive substances in flight crews and intensified surveillance on the psychological assessment of flight crews. After the enactment and implementation of the aforementioned regulation in Iceland, discussion sparked within Icelandic society around flight attendants that took ADHD medication and how they were prohibited from working on board aircrafts. There was an uncertainty among the public about the significance of the regulation and especially what effect it had on the work of aircrews.The aim of this thesis is to outline the laws and regulations that apply to the use of ADHD drugs that fall under the category of psychoactive substances among cabin crew (flight attendants) within the EU and EEA. For that purpose, legislation in Iceland was studied in comparison with EU regulations that have been included in the EEA Agreement.It is important that legislation is clear and unambiguous. The fact is, however, that the provisions that apply to the use of drugs by aircrew members are open and offer a fairly broad interpretation. It is therefore both necessary and important that improvements are made. Since it is EU legislation, changes must be achieved at that level first so that changes can be made in Iceland.