Sjálfsöryggi mæðra við brjóstagjöf og sálfélagsleg líðan: Fræðileg samantekt

Abstract

Bakgrunnur: Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin (WHO) ráðleggur eingöngu brjóstamjólk fyrir ungbörn fram að sex mánaða aldri og áfram samhliða annarri fæðu. Móðurmjólkin er talin vera fullkomin næring fyrir ungbörn og inniheldur öll næringarefni sem ungbörn þurfa til að vaxa og dafna. Þrátt fyrir ráðleggingar WHO eru einungis 63-66% ungbarna á Íslandi eingöngu á brjósti í fyrstu heimavitjun frá heilsugæslu. Margir þættir hafa áhrif á getu og vilja mæðra til að hafa börn sín á brjósti og þá sérstaklega sjálfsöryggi við brjóstagjöf og sálfélagsleg líðan.Tilgangur: Tilgangur þessarar fræðilegu samantektar er að skoða rannsóknir á tengslum sjálfsöryggis mæðra við brjóstagjöf og sálfélagslegrar líðanar þeirra við útkomu og árangur brjóstagjafar. Auk þess að varpa ljósi á nýjustu þekkingu á sjálfsöryggi mæðra við brjóstagjöf og hvernig sú þekking getur nýst í starfi heilbrigðisstarfsfólks í stuðningi við mæðurnar. Aðferð: Unnin var fræðileg samantekt og fór heimildaleit fram í fjórum ólíkum gagnagrunnum, PubMed, CINAHL, Scopus og Web of Science með kerfisbundnum hætti á tímabilinu 17. janúar til 7. apríl 2025. Leitarorð voru fyrirfram skilgreind samkvæmt PICOTS-viðmiðum. Leitað var að eigindlegum, megindlegum og blönduðum rannsóknum, gefnar út á árunum 2020-2025 sem hægt var að nálgast á ensku. PRISMA-flæðirit var gert við greiningu á rannsóknum og voru helstu upplýsingar settar fram í MATRIX-töflu.Niðurstöður: Alls stóðust 12 rannsóknir inntökuskilyrðin og gæðamat, ein rannsóknin var blönduð en hinar megindlegar. Þær fjölluðu allar um brjóstagjöf, sjálfsöryggi og sálfélagslega líðan mæðra. Margir þættir hafa áhrif á sjálfsöryggi mæðra við brjóstagjöf, lýðfræðilegir þættir eins og aldur og menntun, persónulegir þættir eins og fyrri reynsla og félagslegir þættir eins og stuðningur maka, fjölskyldu og heilbrigðisstarfsfólks. Slæm sálfélagsleg líðan dregur úr sjálfsöryggi við brjóstagjöf sem eykur vanlíðan enn frekar. Niðurstöður samantektarinnar gáfu í skyn að heilbrigðisstarfsfólk getur bætt sjálfsöryggi og líðan mæðra við brjóstagjöf. Ályktanir: Auka þarf eftirlit með mæðrum bæði á meðgöngu og eftir fæðingu. Það mætti innleiða BSES-SF í meðgönguvernd til viðbótar við EPDS á Íslandi og finna þannig mæður í hættu á skertu sjálfsöryggi við brjóstagjöf. Með því væri mögulega hægt að grípa fyrr inn í og draga úr neikvæðum afleiðingum sem skert sjálfsöryggi getur haft á gang brjóstagjafar.Lykilorð: Brjóstagjöf, sjálfsöryggi, sálfélagsleg líðan.

Background: The World Health Organization (WHO) recommends exclusive breastfeeding for infants up to six months of age, followed by continued breastfeeding alongside the introduction of solid foods. Breast milk is considered the optimal nutrition for newborns, providing all the essential nutrients necessary for growth and development. Despite WHO recommendations, only 63-66% of infants in Iceland are exclusively breastfed at the time of the first home visit from primary health care centers. Several factors influence a mother's decision and ability to breastfeed, particularly breastfeeding self-efficacy and psychosocial well-being. Purpose: This systematic review aims to examine the relationship between mothers' self-efficacy and psychosocial well-being as well as their influence on breastfeeding outcomes. Additionally, the review seeks to reflect on current knowledge on breastfeeding self-efficacy and to explore how this knowledge can be applied in clinical practice. Method: A systematic review was conducted by a search of four different databases, PubMed, CINAHL, Scopus, and Web of Science, between January 17 and April 7, 2025. Predefined search terms based on PICOTS criteria were used. Qualitative, quantitative, and mixed-methods studies published between 2020 and 2025 in English were included. A PRISMA-flow diagram was created, and key findings were summarized in a MATRIX-table.Results: A total of 12 studies met the inclusion criteria and passed quality assessment. One used a mixed-methods approach, while the others were quantitative. All studies focused on breastfeeding, self-efficacy and psychosocial well-being. Factors influencing mothers' breastfeeding self-efficacy included age, education, prior experience, and social support. Poor psychosocial well-being reduced breastfeeding self-efficacy, which in turn further exacerbated emotional distress. The review suggests that healthcare professionals can support and enhance both self-efficacy and well-being.Conclusion: There is a need for increased monitoring of mothers during pregnancy and the postpartum period. Implementing the Breastfeeding Self-Efficacy Scale-Short Form (BSES-SF) in prenatal care, alongside the Edinburgh Postnatal Depression Scale (EPDS), could help identify mothers at risk of low breastfeeding self-efficacy. Early interventions may reduce the negative impact of low self-efficacy on breastfeeding outcomes.Key words: Breastfeeding, self-efficacy, mental health.