Shared waters : Humpback whale (Megaptera novaeangliae) distribution and spatial overlap with anthropogenic activities in Ísafjarðardjúp, Iceland

Abstract

Anthropogenic activities in Ísafjarðardjúp, Northwest Iceland, are rapidly increasing due to the expanding tourism, aquaculture, and shipping industries, thus raising potential concerns about the impact on marine life. Although the ecological importance of Ísafjarðardjúp is recognized, little research has been conducted on the distribution of cetaceans in the area, including humpback whales, whose numbers appear to have increased locally in recent years. As anthropogenic activities increase, humpback whales face a greater risk of ship strikes, along with additional threats from underwater noise pollution and entanglement in fishing gear. These threats underscore the need for data-driven management strategies. I mapped seasonal humpback whale distribution and assessed spatial overlap with areas designated for site-specific uses, as well as ferry lanes. I conducted 91 hours of survey effort using whale-watching vessels as platforms of opportunity from June to September 2024. All humpback whale sightings within a 300-meter radius were recorded, while effort data was collected by logging the position of the survey vessel using a handheld GPS. Effort-standardized 1 km² rasters of whale density were developed (animals/km of survey effort), and GAMs were applied to identify environmental predictors of whale presence. August had the highest effort-standardized whale densities, with five 1 km² rasters indicating more than 10 animals per kilometer of survey effort. Results of the GAMs revealed depth as the key predictor of humpback whale presence, with no significant effects from other explanatory variables. The findings presented temporal hotspots of humpback whale presence, with high densities in the deep central waters of the fjord system, extending into the southeastern region after June. The distribution of humpback whale sightings varied between months. Visual inspection showed considerable spatial overlap between areas of high whale density and anthropogenic activities. These findings provide essential data to inform revisions of existing marine spatial plans, supporting strategies to balance marine traffic expansion with conservation priorities.

Starfsemi manna á Ísafjarðardjúpi á norðvesturhluta landsins er ört vaxandi vegna útþenslu ferðaþjónustu, vatnsbúskaps og skipaiðnaðar, sem vekur hugsanlegar áhyggjur um áhrifin á sjávarlífríki. Jafnvel þótt vistfræðilegt mikilvægi Ísafjarðardjúps sé viðurkennt þá hafa litlar rannsóknir verið gerðar á útbreiðslu hvala á svæðinu, að meðtöldum hnúfubökum, sem þó hefur fjölgað á staðnum á undanförnum árum. Eftir því sem starfsemi manna eykst stafar hnúfubökum aukin hætta á ásiglingum skipa ásamt aukalegum ógnum vegna hljóðmengunar neðansjávar og óþarfa flækingar í veiðarfæri. Þessar ógnir undirstrika þörfina fyrir gagnamiðaðar stýriaðgerðir. Ég kortlagði árstíðabundna útbreiðslu hnúfubaka og mat rúmlega skörun við svæði sem ætluð eru til sérhæfðrar notkunar á staðnum eins og ferjuleiða. Ég framkvæmdi 91 klukkustunda könnunarátak með notkun hvalaskoðunarskipa sem vettvangs tækifæra frá júní til September 2024. Allar hnúfubakasýnir innan 300-metra geisla voru skráðar, á meðan átaksgögnum var safnað með skráningu á staðsetningu könnunarskipsins með notkun GPS-lófatækis til staðsetningar. Átaksstaðlaðir 1 km² rastar af hvalaþéttleika voru þróaðir (dýr/km könnunarátaks) og GAM-hornamælitæki beitt til að greina umhverfisvísa um viðveru. Ágústmánuður var með hæsta átaksstaðlaða hvalaþéttleikann, með fimm 1 km² röstum sem benda til fleiri en 10 dýra á ferkílómetra könnunarátaks. Niðurstöður GAM-hornamælinganna sýndu dýpi sem helsta vísinn um viðveru hnúfubaka, með engum marktækum áhrifum af öðrum skýribreytum. Niðurstöðurnar sýndu tímabundna heita reiti hnúfubaka viðveru, með miklum þéttleika á miðlægu djúpi fjarðakerfisins, sem teygði sig inn á suðaustur svæðið eftir júnímánuð. Útbreiðsla sýna á hnúfubökum var breytileg milli mánaða. Sjónræn athugun sýndi verulega rúmlega skörun milli svæða með mikinn þéttleika hvala og athafnasemi manna. Þessar niðurstöður veita nauðsynleg gögn sem gefa upplýsingar fyrir núverandi hafsvæðaáætlanir, og styðja aðgerðir til að ná jafnvægi milli aukinna siglingaog forgangsatriða í náttúruvernd.