"Það er enginn fullorðinn þótt hann sé orðinn 18 ára": Ákvarðanataka, reynsla og upplifanir barnaverndarstarfsmanna af framlengdri fósturvistun ungmenna umfram 18 ára aldur til tvítugs

Abstract

Líkt og fram kemur í 2. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002 eiga öll börn rétt á umönnun og vernd þá skal jafnframt tryggja að réttindi þeirra séu í samræmi við aldur og þroska. Líkt og fram kemur í 3. gr. sömu laga hafa barnaverndaryfirvöld heimild, með samþykki ungmennis, til að framlengja ráðstafanir á grundvelli þessara laga eftir 18 ára aldur, þó ekki lengur en til 20 ára aldurs. Markmið þessarar rannsóknar var að dýpka skilning á þeim þáttum sem hafa áhrif á ákvörðun barnaverndarþjónustu um að framlengja fóstursamninga umfram 18 ára aldur til tvítugs, frá sjónarhóli barnaverndarstarfsmanna. Lögð var áhersla á að skoða reynsluheim og túlkanir fagfólks í barnavernd með það að markmiði að draga fram hvaða þættir móta slíkar ákvarðanir og mat. Til að ná tilsettum markmiðum voru tekin eigindleg viðtöl við átta barnaverndarstarfsmenn á Íslandi sem höfðu það sameiginlegt að vera með reynslu í fósturmálum og komið að ákvörðunum er varða framlengingu á fóstursamningum umfram 18 ára aldur til tvítugs. Niðurstöður rannsóknarinnar benda til þess að óskir og sjálfsákvörðunarréttur ungmenna sé grundvallarforsenda fyrir framlengingu á fóstursamningum. Niðurstöðurnar sýna jafnframt mikilvægi þess að leggja mat á núverandi aðstæður ungmennanna og að þessar ákvarðanir séu teknar í samráði og samvinnu við fósturforeldra. Niðurstöður rannsóknarinnar sýna einnig að upplifun barnaverndarstarfsmanna af árangri framlengdrar fósturvistunar sé almennt mjög jákvæð. Þeir lýstu því að framlengingin getur veitt þessum ungmennum aukið öryggi og stöðugleika til að styrkja sjálfstæði sitt í tryggum heimilisaðstæðum og einnig veitt þeim mikilvægan viðbótartíma til að efla stöðu sína í samfélaginu, hvort sem það er í námi eða á vinnumarkaði. Niðurstöðurnar sýna jafnframt umbóta- og stefnumótunartillögur barnaverndarstarfsmanna þar sem þeir töldu að með því að hafa skýrara verklag á milli sveitarfélaga og að reglugerðin um upphæðir fósturgreiðslna yrði endurskoðuð og uppfærð, yrðu verklagsreglurnar skýrari sem myndi þar af leiðandi auðvelda þeim vinnuna og minnka álagið. Einnig sýna niðurstöðurnar ákall til að auka viðunandi úrræði til að tryggja samfellu í stuðningi við þessi ungmenni. Þessar niðurstöður samræmast fyrirliggjandi rannsóknum sem stuðst var við í ritgerðinni.

As stated in Article 2 of the Child Protection Act No. 80/2002, all children have the right to care and protection, and their rights must be ensured in accordance with their age and development. As stated in Article 3 of the same act, child protection authorities are authorized, with the consent of the young person, to extend measures under this act beyond the age of 18, but not longer than until the age of 20. The aim of this study was to deepen the understanding of the factors that influence the decision of child protection services to extend foster care agreements beyond the age of 18 to 20, from the perspective of child protection workers. The focus was on examining the experiences and interpretations of professionals in child protection with the goal of highlighting which factors shape such decisions and assessments. To achieve the intended objectives, qualitative interviews were conducted with eight child protection workers in Iceland who shared the common experience of working with foster care cases and being involved in decisions regarding the extension of foster care agreements beyond the age of 18 to 20. The results of the study indicate that the wishes and right to self-determination of young people are a fundamental prerequisite for the extension of foster care agreements. The results also show the importance of assessing the circumstances of the young people and that these decisions are made in consultation and cooperation with foster parents. The study's findings also show that the experience of child protection workers with the success of extended foster care is generally very positive. They described that the extension can provide these young people with increased security and stability to strengthen their independence in a secure home environment and also provide them with important additional time to improve their position in society, whether in education or on the job market. The results also show the reform and policy proposals of child protection workers, who believed that having clearer procedures between municipalities and regularly reviewing and updating the regulation on the amounts of foster care payments would make the procedures clearer, which would consequently facilitate their work and reduce the workload. The results also show a call to increase suitable resources for young people to ensure continuity in support for these individuals. These findings are consistent with existing research that was referenced in the thesis.