"Það er bara þessi bið." Eigindleg rannsókn á upplifun foreldra trans barna af þjónustu á Íslandi

Abstract

Rannsóknir á reynslu foreldra trans barna af þjónustu á Íslandi hafa hingað til ekki verið framkvæmdar. Erlendar rannsóknir sýna þó að foreldrar standa gjarnan frammi fyrir löngum biðlistum, skorti á samhæfingu og óvissu í ferli þjónustunnar. Markmið þessarar rannsóknar var að varpa ljósi á hvernig foreldrar upplifa þjónustu barns sem kemur út sem trans. Rannsóknin byggir á eigindlegri aðferðafræði og tekin voru viðtöl við átta mæður trans barna. Niðurstöður sýndu að upplifun mæðranna var tvíþætt. Annars vegar óljósum ferlum og brotakenndri þjónustu þar sem þær þurftu sjálfar að leiða ferlið áfram. Hins vegar upplifðu þær fagmennska, hlýju og stuðning þegar þjónustan hófst. Jafningjastuðningur, einkum í gegnum Samtökin ´78, reyndist mikilvægur þáttur í að draga úr óvissu og efla traust og von. Niðurstöður benda til að framkvæmd þjónustu endurspegli ekki að fullu markmið laga um kynrænt sjálfræði og farsæld barna, þar sem samhæfing, upplýsingaflæði og snemmtæk þjónusta reyndist ótrygg. Rannsóknin undirstrikar mikilvægi þess að efla fræðslu og samhæfingu þjónustu og sýnir jafnframt þörf á frekari rannsókna á þjónustu við trans börn, bæði út frá sjónarhorni barnanna sjálfra og fagfólks, auk þess að kanna hvernig fræðsla og menntun starfsstétta geti stutt við fjölbreytileika kynvitundar í samfélaginu. Lykilorð: trans börn, foreldrar, þjónusta, félagsráðgjöf, jafningjastuðningur, Samtökin ´78

Research examining how parents of trans children in Iceland experience service systems has not yet been conducted. International studies, however, show that parents often face long waiting lists, limited coordination, and uncertainty within service systems. The aim of this study was to explore how parents experience services after their child comes out as trans. The study employed a qualitative research design, and eight semi structured interviews were conducted with mothers of trans children. The findings reveal a dual experience. On the one hand, the mothers described unclear processes and fragmented services in which they often had to take initiative and lead process themselves. On the other hand, they experienced professionalism, warmth, and support once services began. Peer support, particularly through the national LGBTQ+ organization Samtökin ´78, played a key role in reducing uncertainty and fostering trust and hope. The findings suggest that the implementation of services does not fully align with the aims of the legislation on gender autonomy and child wellbeing as coordination, information flow, and early support were often unreliable. The study highlights the importance of strengthening professional knowledge and service coordination, and it points to a need for further research on services for trans children, both from the perspectives of the children themselves and the professionals involved. Future studies should also explore how education and training for service providers can better support gender diversity in society. Keywords: trans children, parents, services, social work, peer support, Samtökin ´78