Andleg líðan foreldra eftir fæðingu fyrsta barns í ljósi félags- og efnahagslegrar stöðu

Abstract

Rannsókn þessi fjallar um hvernig félags- og efnahagsleg staða foreldra tengist andlegri líðan þeirra á fyrstu mánuðum eftir fæðingu fyrsta barns. Markmið hennar er að varpa ljósi á tengsl á milli félags- og efnahagslegrar stöðu foreldra, sem byggir á eigin mati þeirra á fjárhagsstöðu, og andlegrar líðanar þeirra sem metið var eftir einkennum depurðar, kvíða og fæðingarþunglyndis. Einnig var kannað samspil félags- og efnahagslegrar stöðu, samræmingar atvinnu- og fjölskyldulífs og andlegrar líðanar foreldra. Auk þess voru skoðuð langtímaáhrif bágrar andlegrar líðanar foreldra á félags- og efnahagslega stöðu, þá með mælingu á menntun, tekjum og atvinnustöðu þeirra. Rannsóknin byggir á gögnum úr spurningakönnun meðal 672 foreldra á aldrinum 25 til 45 ára sem náði til tilviljunarúrtaks meðal þátttakenda úr netpanel Félagsvísindastofnunar Háskóla Íslands í október til nóvember árið 2024. Gagna var aflað með megindlegri aðferð og greining miðaðist við sjálfsmat foreldra á andlegri líðan sinni fyrstu mánuðina eftir fæðingu fyrsta barns sem og félags- og efnahagslega stöðu þeirra á tíma gagnaöflunar. Rannsóknin sýndi fram á að félags- og efnahagsleg staða tengist andlegri líðan foreldra eftir fæðingu fyrsta barns. Mæður sem meta fjárhagsstöðu sína sem slæma upplifðu oftar einkenni depurðar, kvíða eða fæðingarþunglyndis. Auk þess kom fram að samræming atvinnu- og fjölskyldulífs tengdist félags- og efnahagslegri stöðu foreldra. Tengsl voru á milli tekna og menntunar feðra við samræmingu atvinnu- og fjölskyldulífs en ekki hjá mæðrum. Aftur á móti voru tengsl á milli atvinnustöðu mæðra og samræmingar atvinnu- og fjölskyldulífs en ekki hjá feðrum. Félagslegur stuðningur frá fjölskyldu hefur aftur á móti verndandi áhrif á andlega líðan beggja foreldra. Feður sem upplifðu einkenni depurðar, kvíða eða fæðingarþunglyndis voru líklegri til að finna fyrir langtímaáhrifum á vinnumarkaði, svo sem lægri tekjum og minni þátttöku. Niðurstöðurnar undirstrika mikilvægi snemmtæks stuðnings foreldra eftir fæðingu fyrsta barns, sérstaklega til feðra.

This study explores how parents' socioeconomic status is related to their mental well- being in the first months after the birth of their first child. The aim of this study is to shed light on the relationship between parents' socioeconomic status, measured by their own assessment of their financial situation, and their well-being, measured by symptoms of sadness, anxiety and postnatal depression. The interaction between socioeconomic status, work-life balance and parents' well-being was also examined. In addition, the long- term impact of parents' poor well-being on their socioeconomic status, measured by education, income and employment status, was examined. The study is based on data from a questionnaire survey conducted among 672 parents aged 25 to 45 years old, which were randomly selected from the participants in the online panel of the Social Sciences Research Institute at the University of Iceland, between October and November 2024. Data were collected using a quantitative method and the analysis was based on parents' self-assessment of their well-being in the first months after the birth of their first child as well as their socio-economic status at the time of data collection. The study showed that socioeconomic status is associated with parental well-being after the birth of their first child. Mothers who rate their financial situation as poor are more likely to experience sadness, anxiety and postpartum depression. In addition, work-life balance was associated with parents' socio-economic status. There was a relationship between fathers' income and education and work-life balance, but not for mothers. Conversely, there was a relationship between mothers' employment status and work-life balance, but not for fathers. Social support from family, on the other hand, has a protective effect on the well-being of both parents. Fathers who experience sadness, anxiety, and postpartum depression are more likely to experience long-term effects on the labor market, such as lower income and reduced participation. The results highlight the importance of early parental support after the birth of their first child, especially for fathers.