"Með rauðvínsflöskuna inni í þvottahúsi að komast í gegnum daginn": Konur á aldrinum 45 til 65 ára sem hafa þróað með sér vímuefnaröskun eftir að börnin urðu sjálfstæð

Abstract

Rannsókn þessi fjallar um konur á aldrinum 45 til 65 ára sem hafa þróað með sér vímuefnaröskun eftir að börnin urðu sjálfstæð og móðurhlutverkið breyttist. Markmið rannsóknarinnar var að öðlast dýpri skilning á því hvernig hlutverkatap, sjálfsmynd og fyrri áföll tengjast þróun vímuefnaröskunar á miðjum aldri og hvernig konur upplifa bataferli sitt. Rannsóknin byggir á eigindlegri og fyrirbærafræðilegri nálgun og byggist á viðtölum við sjö konur sem allar höfðu farið í meðferð og voru edrú á rannsóknartíma. Gögnum var safnað með hálfstöðluðum viðtölum og greind með þemagreiningu. Út frá niðurstöðum rannsóknarinnar komu fram sex meginþemu en þau eru: Skortur á hlutverki innan heimilis, sjálfsmynd og vímuefnanotkun, einmanaleiki og einangrun, sjálfseyðingarhvöt og uppsafnað álag, óunnin áföll og bataferli og sjálfsstyrking. Niðurstöður sýna að þróun vímuefnaröskunar tengdist fyrst og fremst félagslegu og tilfinningalegu tómarúmi sem myndast þegar hlutverk móðurinnar veikist. Margar konur lýstu því að drykkja hefði hafist smám saman sem leið til að takast á við skort á tilgangi, aukna einangrun og vanlíðan. Vímuefni voru notuð sem bjargráð til að deyfa sársauka, streitu og skömm en einnig til að viðhalda stöðugleika og stjórn á tilverunni. Sjálfsmynd kvennanna virtist í mörgum tilfellum vera nátengd móðurhlutverkinu og þegar það breyttist upplifðu þær sjálfsvirðingarskerðingu og tilfinningu um að vera óþarfar. Óunnin áföll, til dæmis ofbeldi, ástvinamissir eða fyrri reynsla af vanrækslu, komu skýrt fram í frásögnum og höfðu áhrif á hvernig konurnar brugðust við breytingum síðar á ævinni. Vímuefnanotkunin varð þannig leið til að deyfa tilfinningar tengdar áföllum sem ekki hafði verið unnið úr. Þrátt fyrir að aukin notkun hafi valdið skömm og sjálfs¬ásökun fannst konunum erfitt að leita sér hjálpar vegna fordóma og ótta við dóm samfélagsins. Bataferlið fólst í auknum skilningi á tengslum áfalla og vímuefnanotkunar, endurheimt sjálfsvirðingar og nýrri merkingu í lífinu utan móðurhlutverksins. Stuðningur, meðferð og jafningjastuðningur voru mikilvægir þættir í bataferlinu. Með því að gefa þessum konum rödd minnir rannsóknin á mikilvægi þess að nálgast vímuefnaröskun með skilningi og virðingu og sjá styrkinn sem felst í sögunum sem áður voru ósagðar. Lykilorð: Vímuefnaröskun, konur, hlutverkatap, óunnin áföll, einmanaleiki

This study explores women aged 45 to 65 who developed substance use disorder after their children became independent and their maternal role diminished. The aim of the research was to gain a deeper understanding of how role loss, self identity and past trauma related to the development of substande use disorders in midlife, as well as how women experience their recovery process. The study is based on a qualitative phenomenological approach and draws on interviews with seven women, all of whom had undergone treatment and were in recovery at the time of the research. Data were collected through semi structured interviews and analyzed using thematic analysis. Six overarching themes emerged from the data: Loss of role within the home, self-identity and substance use, loneliness and social isolation, self-destructive tendencies and accumulated stress, unresolved trauma and recovery and self-empowerment. The findings reveal that the development of substance use disorders was primarly linked to a social and emotional void that emerged as the maternal role weakened. Many participants described how their drinking gradually increased as a way to cope with a lack of purpose, growing isolation and emotional distress. Substances were used as coping mechanisms to numb pain, stress and shame. But also as a means to maintain stability and control. The women‘s sense of identity was often closely tied to their role as mothers and as that role changed they experienced diminished self worth and feelings of redundancy. Unresolved trauma such as experiences of violence, loss of loved ones or earlier neglect was evident in the narratives and influenced how the women responded to life changes later on. Substance use thus became a way to suppress emotions connected to unprocessed trauma. Despite increasing shame and self blame, many women found it difficult to seek help due to stigma and fear of social judgment. Recovery involved developing an understanding of the connection between trauma and substance use, regaining self worth and discovering new meaning in life beyond motherhood. Support, therapy and peer connections played vital roles in the recovery process. By giving these women a voice, the study highlights the importance of approaching substance use disorders with empathy and respect, recognizing the strength and resilience within stories that have long gone unheard. Keywords: Substance use disorder, women, role loss, unresolved trauma, loneliness