Geðrof eftir fæðingu, þegar raunveruleikinn brotnar: Kortlagning á stöðu þekkingar heilbrigðisstétta á Íslandi

Abstract

Geðrof eftir fæðingu er sjaldgæft en alvarlegt ástand þar sem snemmtæk íhlutun skiptir sköpum. Samkvæmt erlendum rannsóknum getur skortur á fræðslu, verkferlum og samræmdu mati innan heilbrigðiskerfa haft áhrif á bæði greiningu og þjónustu til foreldra sem upplifa geðrof eftir fæðingu. Lítið er vitað um formgerð verkferla og stöðu fræðilegrar þekkingar á Íslandi. Markmið þessarar rannsóknar var að kortleggja þekkingu íslenskra heilbrigðisstétta af geðrofi eftir fæðingu samhliða því að fá innsýn í hvernig þekkingin endurspeglast í þjónustuveitingu og viðhorfum.Framkvæmd var megindleg spurningalistakönnun með 131 þátttakendum úr mismunandi heilbrigðisstéttum. Spurningalistinn var sérstaklega saminn fyrir rannsóknina og byggður á fræðilegum heimildum. Gögnin voru greind með lýsandi tölfræði ásamt kí-kvaðrat prófum fyrir tengslagreiningu.Þátttakendur sýndu almennt góða þekkingu á helstu áhættuþáttum og afleiðingum geðrofs eftir fæðingu þó þekking á ákveðnum þáttum var minni. Skortur á sérstakri fræðslu kom skýrt fram og hafði einungis lítill hluti þátttakenda fengið markvissa fræðslu. Meirihluti þátttakenda taldi þekkingu starfsfólks innan kerfisins ófullnægjandi og að verkferlar væru óljósir. Marktæk tengsl fundust milli starfstitils og nokkurra lykilþátta, meðal annars orðanotkunar, fræðslu til skjólstæðinga og mats á stöðu þekkingar innan heilbrigðiskerfisins. Starfsaldur tengdist einkum vilja til frekari fræðslu og ákveðnum viðbragðsaðferðum.Niðurstöðurnar benda til þess að þrátt fyrir að heilbrigðisstarfsfólk hafi almennt góða grunnþekkingu sé skortur á sérhæfðri fræðslu, skýrum verkferlum og samræmdu verklagi um mat, greiningu og meðferð geðrofs eftir fæðingu. Þörf er á markvissri fræðslu fyrir allar starfsstéttir, samræmdum leiðbeiningum og frekari rannsóknum sem kanna bæði foreldraupplifun og starfshætti innan kerfisins.Lykilorð: geðrof eftir fæðingu, heilbrigðisstarfsfólk, þekking, fræðsla, þjónusta, sjálfsmynd, áföll, stimplun.

Postpartum psychosis is a rare but serious situation where early intervention has a significant impact. Based on international research, a lack of education, clinical guidelines and standardized assessment procedures within healthcare systems can affect both diagnosis and service provision. Little is known about the structure of clinical pathways and the state of professional knowledge in Iceland. The aim of this study was to map the knowledge of Icelandic healthcare professionals regarding postpartum psychosis, alongside gaining insight into how this knowledge is reflected in service delivery and professional attitudes.A quantitative survey was conducted with 131 participants from various healthcare professions. The survey was custom made for this research and based on existing literature. The data was analyzed using descriptive statistics and chi-square tests for association.Participants demonstrated generally good knowledge of the main risk factors and consequences of postpartum psychosis although awareness of certain factors was more limited. A clear lack of specialized education emerged with only a small proportion of participants having received targeted training. Most respondents considered the overall level of knowledge within the healthcare system to be inadequate and perceived existing procedures as unclear. Significant associations were found between professional role and several key variables, including terminology use, provision of education to clients and experience which were primarily associated with willingness to receice additional training and certain response practices.The findings suggest that although healthcare professionals possess a solid foundational understanding, there remains a shortage of specialized education, clear clinical pathways and standardized procedures for the assessment, diagnosis and treatment of postpartum psychosis in Iceland. The results highlight a need for structured training across all professions, unified clinical guidelines and further research exploring both parental experiences and professional practices within the healthcare system.Keywords: postpartum psychosis, healthcare professionals, knowledge, education, service provision, identity, trauma, stigma.