Stjórnarskrárvernd atvinnuréttinda og hvalveiðar: Atvinnuréttindi sem eignarréttindi og takmarkanir á þeim í ljósi náttúruverndarsjónarmiða.

Abstract

Í 1. mgr. 72. gr. Stjórnarskrár lýðveldisins Íslands er kveðið á um friðhelgi eignarréttar. Í framkvæmd hefur vernd ákvæðisins verið talin geta náð til ýmissa óhlutbundinna réttinda sem hafa hlotið slíkt fjárhagslegt gildi að telja má þau til eignar í skilningi ákvæðisins. Kunna atvinnuréttindi að falla þar undir. Í tilvikum þegar atvinnurekstur er háður sérstöku leyfi stjórnvalda vaknar sú spurning hvort og að hvaða marki slík réttindi njóta verndar stjórnarskrárinnar og hvaða skilyrðum löggjafinn og stjórnvöld verða að fullnægja þegar gripið er til íþyngjandi takmarkana. Þessi spurning verður sérstaklega áleitin þegar leyfisveitingar varða nýtingu náttúruauðlinda sem njóta sérstakrar verndar að landsrétti eða samkvæmt alþjóðlegum skuldbindingum ríkisins, eins og í tilvikum hvalveiða. Verður þetta aðalviðfangsefni þessarar ritgerðar. Í ritgerðinni er fjallað um eignarréttarákvæði 72. gr. stjórnarskrárinnar og verndarsvið þess, auk takmarkana á eignarréttindum. Þá er fjallað um atvinnuréttindi sem eignarréttindi, atvinnufrelsi og muninn þar á. Stuðst er við fræðikenningar og dómaframkvæmd þar að lútandi. Þá er lagaumhverfi hvalveiða sem atvinnustarfsemi skoðað, réttarsaga atvinnugreinarinnar og núgildandi regluverk. Skoðað er hver réttarstaða rétthafa hvalveiðileyfa er að íslenskum rétti og hvort telja megi hvalveiðileyfi til atvinnuréttinda í þessum skilningi.