Áhrif húsnæðisverðs á barneignir

Abstract

Í þessari rannsókn eru áhrif húsnæðisverðs á barneignir metin. Frjósemi á Íslandi hefur farið lækkandi síðustu ár og náði sögulegu lágmarki árið 2024. Frjósemi ungs fólks hefur lækkað mest, aldur kvenna þegar að þær eignast sitt fyrsta barn hefur farið hækkandi, en fram yfir árið 1980 var meðalaldur frumbyrja undir 22 ára en árið 2024 rétt undir 30 ára. Samhliða lækkandi frjósemi hefur fasteignaverð hér á landi hækkað og sífellt erfiðara er fyrir einstaklinga að komast inn á fasteignamarkaðinn. Við gerð greiningarinnar var notast við gögn frá 40 löndum yfir tímabilið 1990-2023. Framkvæmt var aðhvarfsgreiningu með föstum áhrifum sem dregur úr hugsanlegri skekkju vegna ómældra breytna. Grunnlíkanið, áhrif húsnæðisverðs á barneignir var metið ásamt því að bæta við skýribreytum, verg landsframleiðsla, atvinnuþáttaka kvenna og opinber útgjöld til fjölskyldumála. Niðurstöður grunnlíkansins bentu til þess að hækkandi húsnæðisverð tengist lægri frjósemi, en þegar stjórnað var fyrir skýribreytunum breyttist sambandið. Heildarlíkanið, þegar öllum skýribreytum var bætt við, gaf til kynna að jákvætt samband væri á milli húsnæðisverðs og barneigna. Þetta sýnir fram á að áhrif húsnæðisverðs er háð efnahags- og félagslegu samhengi. Samkvæmt niðurstöðunum er því ekki hægt að telja að húsnæðisverð séu orsök lækkandi frjósemis. Niðurstöður hafa sýnt að helstu ástæður fyrir minni eða barnslausum fjölskyldum er aukin þátttaka kvenna á vinnumarkaði, hræðsla vegna framtíðarinnar, tap á frítíma, meiri lífsgæði og aukinn aðgangur að getnaðarvörnum. Samfélög þurfa því að stuðla að jafnvægi milli atvinnuþátttöku og fjölskyldulífs til þess að frjósemi haldi ekki áfram að lækka.