Áhrif stýrivaxta Seðlabankans á þróun íbúðaverðs á Íslandi á árunum 2015 - 2025

Abstract

Húsnæðismarkaðurinn gegnir lykilhlutverki í íslensku efnahagslífi þar sem húsnæði er stærsta fjárfesting flestra heimila. Á tímabilinu 2015– 2025 varð mikil hækkun íbúðaverðs samhliða verulegum breytingum i peningastefnu Seðlabanka Íslands, þar sem stýrivextir fóru úr sögulegu lágmarki í eitt hæsta stig síðari tíma. Markmið ritgerðarinnar er að greina áhrif stýrivaxta á þróun íbúðaverðs og meta hvort vaxtabreytingar skýri meginþróunina eða hvort aðrir þættir hafi afgerandi áhrif.Til að svara rannsóknarspurningunni er beitt blandaðri aðferðafræði. Annars vegar ermegindleg greining á þróun stýrivaxta, markaðsvaxta íbúðalána og vísitölu markaðsverðs íbúðarhúsnæðis þar sem fylgni þessara stærða er skoðuð yfir tíma. Hins vegar er stuðst við eigindlegt viðtal við sérfræðing í banka til að dýpka skilning á áhrifum vaxtaákvarðana á lánskjör, greiðslubyrði heimila og eftirspurn eftir íbúðarhúsnæði.Niðurstöður sýna að þróun íbúðaverðs á húsnæðismarkaði á Íslandi á tímabilinu 2015–2025 verður ekki skýrð með stýrivöxtum einum saman. Þrátt fyrir vaxtahækkanir héltíbúðaverð áfram að hækka á tímabilinu, sem bendir til þess að aðrir þættir eins ogframboðsskilyrði, fólksfjölgun og opinber úrræði hafi haft veigamikil áhrif og dregið úrlangtímaáhrifum peningastefnunnar á húsnæðisverð. Vaxtabreytingar eru væntanlegamikilvægur áhrifavaldur, en verðþróunin mótast af samspili peningastefnu,framboðsskorts, lýðfræðilegra þátta og ytri áfalla. Ritgerðin undirstrikar því mikilvægiheildrænnar nálgunar við greiningu húsnæðismarkaðarins.