2026-10-01T17:13:09Zhttps://skemman.is/oai/request

oai:skemman.is:1946/132492025-09-03T15:31:35Zcom_1946_4482com_1946_3515col_1946_4483

Landbúnaðarháskóli Íslands Sunna Áskelsdóttir 1979- Þorsteinn Guðmundsson 1948- Bjarni D. Sigurðsson 1966- Breytingar á kolefnismagni jarðvegs í fjórum langtíma áburðatilraunum: vöktun og spár hermilíkana. Landsvæði nýtt undir landbúnað og graslendi ná yfir stór svæði í heiminum. Kolefnisforði þessara svæða er að mestu að finna í jarðveginum. Landnýting hefur mikil áhrif á kolefnisforða jarðvegs. Almennt er kolefnismagn jarðvegs hærra í graslendi og skóglendi en þar sem stunduð er akuryrkja þó að það fari mikið eftir jarðvegsgerð og öðrum umhverfisaðstæðum. Í þessari rannsókn voru breytingar á kolefni jarðvegs og öðrum tengdum þáttum skoðaðar í fjórum áburðartilraunum sem stóðu yfir in nokkra áratugi. Gögn frá tilraununum voru einnig notuð til þess að prófa hermilíkan RothC-23.6 og RothC-Volc, sérstaka útgáfu aðlagaða að eldfjallajarðvegi, við íslenskar aðstæður. Tvær nálganir voru notaðar til að áætla lífrænt efni sem bærist í jarðveginn: Annarsvegar reiknað út frá mældri uppskeru og hinnsvegar gildi sem hermilíkanið sjálft áætlaði út frá jarðvegs og umhverfisþáttum á hverjum stað. Tilraunirnar voru á Sámsstöðum í Fljótshlíð og Akureyri þar sem jarðvegurinn var Silandic Andosol (Brown Andosol). Á Geitasandi þar sem tilraunin hafði verið lögð á líttgróna sendna jörð 1958 og jarðvegurinn var skilgreindur sem Vitric Andosol (Vitrsol) og Skriðuklaustri þar sem jarðvegurinn var skilgreindur sem Gleyic Andosol. Á tilraunirnar hafði frá upphafi verið borinn á tilbúinn áburður, fosfór og kalí og vaxandi skammtur af nitri. Tveir tilraunaliðir á hverjum stað voru skoðaðir, liðir með lægsta nitur skammtinn og reitir þar sem mikið nitur hafði verið borið á. Kolefnismagn jarðvegs var mest í tilraununum á Sámsstöðum og á Akureyri og lang minnst á Geitasandi. Litlar breytingar höfðu orðið á kolefnismagni jarðvegs í öllum tilraununum nema á Geitasand þar sem mikið kolefni hafði safnast upp og á Sámsstöðum þar sem mikið nitur hafði verið borið á og nokkur uppsöfnun hafði átt sér stað. Á Akureyri virtist smávæginleg uppsöfnun hafa átt sér stað hún var ekki marktæk. Á Skriðiklaustri var breytingin einnig minniháttar, kolefnismagn minnkaði þar sem ekkert nitur var borið á og jókst þar sem mikið niturvar borið á. Ál og járn leyst í pýrófosfat lausn sem og leirmagn jarðvegs hafði sterka jákvæða fylgni við kolefni í jarðvegi í tilraununum fjórum. Áborið nitur hafði líka marktæk áhrif á kolefnismagn jarðvegs í tilraununum. Spár hermilíkananna um kolefnismagn jarðvegs við enda tilrauna tímabilsins voru í öllum tilvikum nema einu lægri en mælingar. Spár módelanna voru bestar þar sem lítil breyting hafði orðið á kolefnismagni jarðvegs og lakastar þar sem mesta breytingin hafði orðið (Geitasandi). RothC-Volc reyndist betur en RothC-23.6 en aðferð við að áætla magn lífræns efnis sem barst í jarðveginn hafði meiri áhrif á spágetu hermilíkananna. Ef til frekari notkunar á hermilíkönum til að spá fyrir um breytingar á kolefnismagni í Íslenskum jarðvegi er þörf á ítarlegri upplýsingum um lífrænt efni sem berst til jarðvegs, eiginleika þess og umsetningu. 2012-10-04T14:14:42Z 2012-10-04T14:14:42Z 2012-10-04 2012-04 http://hdl.handle.net/1946/13249 is Changes in soil organic carbon in four long-term hayfield fertilisation experiments in Iceland: Thesis Master's